جدول خواندن خازن پلی استر؛ راهنمای تشخیص ظرفیت و کدها

اگر روی بدنه خازن پلی استر عددهایی مثل 104، 224 یا 474 نوشته شده باشد، چطور می‌توان ظرفیت آن را تشخیص داد؟ این اعداد در واقع کدهایی هستند که مقدار خازن را مشخص می‌کنند. با شناخت روش کدخوانی، می‌توانید بدون نیاز به اندازه‌گیری اولیه، ظرفیت نامی بسیاری از خازن‌ها را به دست آورید.

در این مقاله ، جدول خواندن خازن پلی استر را به‌صورت متنی و همراه با مثال بررسی می‌کنیم. همچنین یاد می‌گیرید حروف کنار اعداد چه معنایی دارند، ولتاژ خازن چگونه مشخص می‌شود و در صورت ناخوانا بودن نوشته‌های روی بدنه، چطور ظرفیت آن را اندازه بگیرید.

جدول کدهای خازن پلی استر و مقدار معادل آن‌ها

در بسیاری از خازن‌های پلی استر، ظرفیت با یک کد سه‌رقمی نمایش داده می‌شود. دو رقم اول مقدار اصلی و رقم سوم تعداد صفرهایی را مشخص می‌کند که باید به آن اضافه شوند. عدد نهایی برحسب پیکوفاراد (pF) است.

برای خواندن کدهای خازن پلی استر، می‌توانید از مقادیر زیر استفاده کنید:

این شیوه کدگذاری فقط مخصوص خازن پلی استر نیست و در برخی مدل‌های خازن سرامیکی و خازن عدسی نیز استفاده می‌شود. بااین‌حال، همه خازن‌ها از یک روش علامت‌گذاری پیروی نمی‌کنند. برای مثال، بسیاری از خازن‌های الکترولیتی ظرفیت را مستقیماً روی بدنه نشان می‌دهند و برخی خازن‌های SMD نیز فاقد نوشته قابل‌خواندن هستند.

نحوه محاسبه ظرفیت خازن پلی استر از روی کد سه‌رقمی

برای محاسبه ظرفیت خازن، ابتدا دو رقم اول را کنار هم قرار دهید و سپس عدد حاصل را در ۱۰ به توان رقم سوم ضرب کنید. نتیجه، ظرفیت نامی خازن برحسب پیکوفاراد خواهد بود.

فرمول محاسبه به این صورت است:

ظرفیت (pF) = عدد دورقمی اول × ۱۰ به توان رقم سوم

برای نمونه، کد 103 را در نظر بگیرید. دو رقم اول عدد 10 را تشکیل می‌دهند و رقم سوم برابر با 3 است. بنابراین:

10 × 1000 = 10000 pF

مقدار به‌دست‌آمده برابر با 10 نانوفاراد یا 0.01 میکروفاراد است.

برای تبدیل واحدها نیز کافی است بدانید:

نکته مهم این است که کد سه‌رقمی ظرفیت نامی خازن را نشان می‌دهد، نه مقدار دقیق اندازه‌گیری‌شده آن را. ظرفیت واقعی ممکن است با توجه به تلورانس قطعه کمی بیشتر یا کمتر باشد.

جدول کدهای ولتاژ و تلورانس خازن پلی استر

هنگام بررسی مشخصات خازن پلی استر، فقط ظرفیت اهمیت ندارد. دو خازن با ظرفیت یکسان ممکن است از نظر ولتاژ نامی و تلورانس متفاوت باشند. این تفاوت به‌خصوص هنگام خرید خازن جایگزین یا تعمیر مدار اهمیت پیدا می‌کند.

کدهای تلورانس خازن

تلورانس مشخص می‌کند ظرفیت واقعی خازن تا چه اندازه می‌تواند با مقدار نامی آن اختلاف داشته باشد. در بسیاری از خازن‌های فیلم، سه حرف J، K و M برای نمایش تلورانس استفاده می‌شوند:

فرض کنید روی بدنه خازن عبارت 104J نوشته شده است. ظرفیت نامی آن 100 نانوفاراد و تلورانس آن ±5 درصد است؛ بنابراین ظرفیت واقعی قطعه می‌تواند در محدوده 95 تا 105 نانوفاراد قرار بگیرد.

اگر به‌جای J حرف K درج شده باشد، محدوده قابل‌قبول برای همین ظرفیت به 90 تا 110 نانوفاراد تغییر می‌کند.

کدهای ولتاژ خازن

ولتاژ نامی یکی دیگر از مشخصاتی است که باید روی بدنه یا در دیتاشیت قطعه بررسی شود. در بعضی مدل‌ها، مقدار ولتاژ مستقیماً با عبارت‌هایی مانند 100V، 250V یا 630V نوشته می‌شود.

در برخی سری‌ها نیز سازنده از کدهای ترکیبی استفاده می‌کند. برای مثال، در سیستم کدگذاری سری FKT-MC شرکت Kingtronics، کدهای زیر برای ولتاژ نامی DC تعریف شده‌اند:

این کدها را نباید بدون بررسی به همه انواع خازن تعمیم داد. حتی حرف J که در کد تلورانس به معنی ±5 درصد است، در ترکیب 1J می‌تواند بخشی از کد ولتاژ یک سری مشخص باشد.

همچنین ولتاژ نامی DC و AC یکسان نیستند و نباید به‌جای یکدیگر در نظر گرفته شوند. برای انتخاب قطعه مناسب، اطلاعات سازنده و شرایط کاری مدار ملاک اصلی هستند.

مثال‌های عملی خواندن کد خازن پلی استر

برای اینکه نحوه خواندن خازن پلی استر روشن‌تر شود، چند نمونه از نوشته‌های رایج روی بدنه را بررسی می‌کنیم.

مثال اول؛ خازن با کد 104J

این کد نشان‌دهنده ظرفیت 100 نانوفاراد و تلورانس ±5 درصد است. اگر چنین خازنی را با خازن‌سنج اندازه بگیرید، عددی در محدوده 95 تا 105 نانوفاراد، در شرایط اندازه‌گیری مناسب، با تلورانس اعلام‌شده سازگار است.

مثال دوم؛ خازن با کد 224K

در این نمونه، ظرفیت نامی 220 نانوفاراد و تلورانس ±10 درصد است. به عبارت دیگر، ظرفیت قابل‌قبول بر اساس تلورانس بین 198 تا 242 نانوفاراد قرار می‌گیرد.

مثال سوم؛ خازن با کد 474M

سه رقم اول ظرفیت 470 نانوفاراد را نشان می‌دهند. حرف M نیز به معنی تلورانس ±20 درصد است؛ بنابراین محدوده ظرفیت مجاز از 376 تا 564 نانوفاراد خواهد بود.

در هیچ‌یک از این سه مثال، ولتاژ خازن مشخص نشده است. پس هنگام تعویض قطعه، فقط به کد ظرفیت اکتفا نکنید و ولتاژ نامی را نیز بررسی کنید.

اگر کد خازن ناخوانا باشد، چطور ظرفیت آن را تشخیص دهیم؟

گاهی نوشته‌های خازن بر اثر حرارت، آلودگی یا فرسودگی پاک می‌شوند. در چنین شرایطی، برای تشخیص مقدار خازن می‌توان از مولتی‌متر دارای قابلیت اندازه‌گیری ظرفیت یا خازن‌سنج استفاده کرد.

قبل از تست خازن پلی استر، مدار را از منبع تغذیه جدا کنید و از تخلیه ایمن خازن مطمئن شوید. در مدارهای متصل به برق شهر یا دارای ولتاژ بالا، این کار باید توسط فرد متخصص انجام شود.

برای کاهش خطای اندازه‌گیری، بهتر است دست‌کم یکی از پایه‌های خازن از مدار جدا شود. وجود قطعات موازی ممکن است باعث شود دستگاه عددی متفاوت با ظرفیت واقعی نمایش دهد.

توجه داشته باشید که اندازه‌گیری ظرفیت به‌تنهایی سلامت کامل خازن را تأیید نمی‌کند. بعضی خرابی‌ها مانند افزایش نشتی یا کاهش مقاومت عایقی ممکن است با یک تست ساده ظرفیت مشخص نشوند.

از علائم خرابی خازن پلی استر می‌توان به تغییر شکل بدنه، ترک‌خوردگی، آثار سوختگی یا تغییر محسوس ظرفیت اشاره کرد؛ البته خرابی همیشه با نشانه ظاهری همراه نیست.